Raport Orange: EU Kids Online 2026. Polscy uczniowie ufają smartfonom, ale oblewają test z wiedzy cyfrowej

Naukowcy opublikowali wyniki najnowszej edycji reprezentatywnego badania EU Kids Online 2026, które szczegółowo analizuje cyfrowe życie polskich uczniów w wieku od 10 do 16 lat. Dokument ujawnia głęboki rozdźwięk między wysoką samooceną kompetencji cyfrowych młodzieży a ich rzeczywistym, bardzo niskim poziomem wiedzy o mechanizmach działania internetu i algorytmów.

Dominacja smartfonów i koniec ery komputerów stacjonarnych

Smartfon stał się dla polskiej młodzieży niemal wyłącznym oknem na świat i podstawowym narzędziem codziennego funkcjonowania. Z najnowszych danych wynika, że aż 95% respondentów łączy się z siecią za pomocą urządzeń mobilnych codziennie lub nawet wielokrotnie w ciągu dnia. Klasyczne komputery stacjonarne oraz laptopy wyraźnie tracą na znaczeniu – regularnie korzysta z nich obecnie zaledwie jedna trzecia badanych. Taka zmiana modelu dostępu powoduje, że granica między sferą online i offline ulega całkowitemu zatarciu, a telefon towarzyszy uczniom w niemal każdej sytuacji życiowej, co promuje model stałej, choć często powierzchownej obecności w mediach społecznościowych.

Link do pełnego raportu EU KIDS ONLINE 2026

Generatywna sztuczna inteligencja jako codzienne narzędzie szkolne

Badanie rzuca nowe światło na błyskawiczne upowszechnienie się generatywnej sztucznej inteligencji wśród najmłodszych użytkowników. Blisko 80% nastolatków zadeklarowało kontakt z narzędziami takimi jak ChatGPT w miesiącu poprzedzającym ankietę. Młodzież podchodzi jednak do tej technologii w sposób wybitnie praktyczny i instrumentalny. Najczęściej AI służy uczniom do pisania wypracowań, streszczania trudnych tekstów oraz uzyskiwania rekomendacji zakupowych, rzadziej natomiast do celów kreatywnych czy tworzenia deepfejków. Co interesujące, dziewczęta istotnie częściej niż chłopcy traktują algorytmy jako źródło wsparcia emocjonalnego i przestrzeń do rozmów o swoich obawach.

Mit „cyfrowych tubylców” zweryfikowany przez testy wiedzy

Jednym z najbardziej zaskakujących wniosków raportu jest niski poziom obiektywnej wiedzy cyfrowej przy jednoczesnym poczuciu dużej biegłości technicznej u badanych. Choć ponad połowa uczniów twierdzi, że potrafi skutecznie zabezpieczyć swoje urządzenia, test sprawdzający rozumienie algorytmów, personalizacji treści czy mechanizmów marketingowych wypadł niepokojąco słabo. Aż 62,9% respondentów uzyskało w nim zaledwie od 0 do 2 punktów na 6 możliwych do zdobycia. Sugeruje to, że biegłość w obsłudze interfejsów aplikacji nie idzie w parze ze zrozumieniem reguł rządzących cyfrowym rynkiem i sposobami dystrybucji informacji w sieci.

Zagrożenia i szkodliwe treści w zasięgu jednego kliknięcia

Środowisko internetowe pozostaje dla dzieci przestrzenią pełną poważnych wyzwań związanych z bezpieczeństwem. Ponad 62% młodych ludzi zetknęło się z mową nienawiści, przy czym w przytłaczającej większości przypadków ekspozycja ta była przypadkowa i nieintencjonalna. Bardzo niepokoi również skala kontaktu z treściami ekstremalnie niebezpiecznymi: 40,5% badanych widziało materiały dotyczące samookaleczeń, a 30% natrafiło na opisy sposobów popełnienia samobójstwa. W sytuacjach budzących lęk uczniowie rzadko szukają pomocy u nauczycieli (zaledwie 3,3% wskazań) – głównym źródłem wsparcia i powiernikami problemów pozostają rówieśnicy.

Rola rodziców i ewolucja nadzoru technicznego

W relacjach domowych obserwujemy wyraźną zmianę podejścia do kontroli aktywności dzieci. Rodzice coraz częściej rezygnują z ogólnych zakazów na rzecz technicznych środków nadzoru, co widać szczególnie w gwałtownym wzroście popularności technologii lokalizacyjnych. Wykorzystanie GPS-a do śledzenia położenia dziecka wzrosło z 16% w 2018 roku do ponad 40% w obecnej edycji badania. Autorzy raportu, prof. Jacek Pyżalski, prof. Piotr Plichta i prof. Łukasz Tomczyk, podkreślają jednak, że same narzędzia techniczne nie zastąpią rzetelnej edukacji. Rekomendują oni odejście od narracji opartej na panice moralnej i skupienie się na rozwoju kompetencji krytycznych oraz higieny cyfrowej.