35 lat polskiego internetu. Od łącza 9,6 kb/s do światłowodów i 5G

17 sierpnia 1991 roku uznaje się za symboliczną datę narodzin internetu w Polsce. Tego dnia naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego po raz pierwszy wykorzystali międzynarodowe łącze oparte na protokole TCP/IP, technologii stanowiącej fundament współczesnej globalnej sieci. Po 35 latach trudno wskazać obszar gospodarki i życia codziennego, którego internet nie zmieniłby w sposób fundamentalny.

Początki były jednak znacznie skromniejsze, niż mogłoby się wydawać z dzisiejszej perspektywy. Internet nie pojawił się w Polsce nagle, a jego narodziny stanowiły efekt wieloletniej pracy środowiska akademickiego oraz wcześniejszych eksperymentów z sieciami komputerowymi. Pierwszą wiadomość elektroniczną z Polski wysłano już w listopadzie 1990 roku z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie, ale nie korzystała ona jednak w pełni z protokołu TCP/IP. Przełom nastąpił latem kolejnego roku, gdy Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego uzyskał stabilne połączenie z Kopenhagą, wdrożone zgodnie z zasadami działania współczesnego internetu.

Internet zaczynał od 9600 b/s

Skala ówczesnej infrastruktury z punktu widzenia współczesnego użytkownika może wyglądać niemal abstrakcyjnie. Historyczne połączenie korzystało z modemu oferującego przepustowość zaledwie 9600 bitów na sekundę (9,6 kb/s). Rolę routera pełnił pojedynczy komputer PC z systemem MS-DOS i oprogramowaniem KA9Q. Dziś standardowe gospodarstwo domowe korzysta ze stałych łączy o prędkościach liczonych w setkach megabitów lub gigabitach na sekundę (Gb/s), a więc szybszych o kilka rzędów wielkości.

Rok 1991 przyniósł także powołanie Zespołu Koordynacyjnego Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej, czyli późniejszego NASK-u. W pierwszych latach dostęp do globalnej sieci pozostawał domeną uczelni oraz instytutów badawczych. W 1992 roku powstała pierwsza polska grupa dyskusyjna w hierarchii Usenet, a rok później na Wydziale Fizyki UW uruchomiono pierwszy w kraju serwer WWW.

Dla większości Polaków rzeczywiste spotkanie z internetem nastąpiło jednak dopiero w drugiej połowie lat 90. Był to czas modemów wdzwanianych (dial-up), legendarnego numeru 0202122, charakterystycznego dźwięku negocjacji łącza oraz impulsowego rozliczania czasu spędzonego w sieci. Kolejna dekada przyniosła dynamiczny rozwój stałych łączy DSL, sieci telewizji kablowej, a następnie rewolucję mobilną i ekspansję światłowodów.

Od technologicznej ciekawostki do infrastruktury państwa

W ciągu trzech i pół dekady internet przeszedł ewolucję od wąskiego eksperymentu grupy fizyków do krwioobiegu nowoczesnego państwa. Stał się filarem bankowości, handlu, mediów, administracji publicznej, edukacji oraz przemysłu. Wokół powszechnej transmisji danych wyrosły gałęzie gospodarki, które bez sieci po prostu nie miałyby racji bytu.

Skalę transformacji najlepiej ilustrują oficjalne dane:

• Według GUS pod koniec 2025 roku dostęp do internetu posiadało już 96,2% polskich gospodarstw domowych.
• Raporty UKE wskazują, że w zasięgu stacjonarnych sieci światłowodowych znajduje się 80,1% gospodarstw domowych (około 13 mln), co czyni światłowód wiodącą technologią dostępową w kraju.
• Równolegle zaciera się granica między internetem a ogólną infrastrukturą techniczną. Na koniec 2025 roku działało w Polsce 67,2 mln aktywnych kart SIM, z czego aż 14 mln stanowiły karty M2M, służące do autonomicznej komunikacji między urządzeniami.

Sieć łączy dziś nie tylko komputery i smartfony, lecz także inteligentne pojazdy, linie produkcyjne, sieci elektroenergetyczne, sensory miejskie oraz cały ekosystem internetu rzeczy (IoT).

Kolejne 35 lat będzie jeszcze trudniej przewidzieć

Sierpniowa rocznica ma wymiar symboliczny. Nie da się wskazać jednej, bezwzględnej sekundy, w której Polska „została włączona do sieci”. Sierpień 1991 roku zapoczątkował proces, który z każdym rokiem przyspieszał: latem uzyskano łączność z węzłami europejskimi, a pełne otwarcie na światowy internet nastąpiło po zniesieniu restrykcji technologicznych pod koniec 1991 roku.

Najbardziej fascynująca pozostaje zmiana definicji samego pojęcia „internet”. W 1991 roku oznaczało ono próbne przesłanie pakietu danych między dwoma ośrodkami akademickimi. W 2026 roku jest fundamentem chmury obliczeniowej, generatywnej sztucznej inteligencji, automatyzacji przemysłu i usług cyfrowych.

Trzy i pół dekady temu nikt nie był w stanie przewidzieć kierunku tej rewolucji. Właśnie dlatego równie karkołomnym zadaniem byłoby dziś prognozowanie, jak internet będzie wyglądał w 2061 roku.